Provocările educaționale în Kosovo

 

Scris de Veronica Grazzi

Tradus de Iasmina Stoian

 

Situat în centrul Balcanilor, Kosovo este cunoscut mai ales pentru evenimentele sale istorice și politice turbulente. Cu cei 1,8 milioane de locuitori ai săi, Kosovo a trecut prin numeroase conflicte și declarații de independență, inclusiv schimbări de guvern și schimbări de politică. După separarea de Serbia în 2008, țara se confruntă cu numeroase provocări în domeniul educației, unde o mulțime de obstacole împiedică crearea unui sistem coerent și incluziv.

Din cauza conflictului, intervenția internațională și fondurile post-conflict au fost canalizate prin țară prin intermediul misiunii internaționale interimare a ONU pentru Kosovo (UNMIK). Educația a fost percepută ca una dintre modalitățile de limitare a conflictului dintre concepțiile sârbești și albaneze din Kosovo cu privire la națiunea kosovară, astfel încât comunitatea internațională a optat pentru un sistem educațional divizat.

În prezent, Kosovo se confruntă cu reforme substanțiale în sistemul său de învățământ superior. Această transformare include înființarea și dezvoltarea instituțiilor de învățământ superior, inclusiv nouă universități publice și douăzeci și două de universități private. Deși au fost aduse îmbunătățiri semnificative, există în continuare probleme persistente care împiedică dezvoltarea unui sistem educațional solid și incluziv.

 

Diviziuni etnice și integrare

“O componentă care, în mod normal, nu lipsește din nicio narațiune a istoriei unei națiuni este cea a originii sau a fondării unei națiuni.”

Construcția discursivă a identității naționale, 2009

Această citare se aplică foarte bine Kosovo; baza discursului naționalist actual din Serbia și Kosovo se află în diferitele interpretări istorice ale zonei disputate a Kosovo.

Societatea din Kosovo este divizată pe criterii etnice, iar acest lucru este evident și în sistemul educațional din Kosovo. Până în 1980, sistemul educațional din Kosovo a fost o componentă a vechiului sistem iugoslav. Războiul din Kosovo din 1999 a lăsat un antagonism puternic între comunitățile albaneză și sârbă, împiedicând crearea unui mediu educațional integrat și armonios.

Mai exact, pentru a evita noi conflicte, în timp ce elevii sârbi din Kosovo învață în școli supravegheate de guvernul sârb, elevii albanezi din Kosovo și alte minorități nesârbe frecventează instituțiile de stat ale Republicii Kosovo. Cele două grupuri nu numai că urmează două programe de învățământ distincte, dar, de asemenea, nu interacționează sau nu comunică între ele. Acest lucru reprezintă un obstacol în calea colaborării între generațiile tinere și, în general, în calea reconstruirii unui proces solid de coexistență pașnică.

Dovezile sugerează că programele naționale existente în sistemele de învățământ din Serbia și Kosovo sunt motivate de ideologii sociopolitice și naționaliste care legitimează narațiunea de victimizare contestată. Ambele sisteme nu abordează în mod obiectiv evenimentele istorice, prezintă doar o parte a poveștii și lucrează activ pentru a promova o imagine pozitivă a grupului etnic corespunzător.

În special în universități, diviziunea urmează liniile politice și devine mai puternică, cu viziuni opuse asupra politicilor viitoare.

 

Educație incluzivă

În Planul Strategic pentru Educație 2021-2025 din Kosovo, lansat de Ministerul Educației, asigurarea accesului la educație egală și de calitate nu este doar o prioritate, ci și o provocare.

Kosovo e numără printre țările din Balcani în care fetele și băieții cu vârste cuprinse între 0 și 6 ani au mai puține oportunități de a frecventa învățământul preșcolar. Conform cercetării publicate de KOMF – o coaliție de 29 de ONG-uri dedicate protecției copilului – doar 4,8 % dintre copiii cu vârste cuprinse între 0 și 4 ani frecventează creșe sau grădinițe. Procentul crește la 90 la sută în grupa de vârstă 5-6 ani.

Potrivit UNMIK, în 2019, 38.000 de copii cu dizabilități nu frecventau școlile. Normele sociale sunt primul pas în acest proces, deoarece au tendința de a stigmatiza persoanele cu dizabilități. De aici, urmează barierele structurale, cum ar fi transportul inadecvat, sălile de clasă inaccesibile și lipsa de sprijin specializat. UNMIK a raportat date interesante cu privire la care sunt cauzele în funcție de populația tânără; mentalitatea societății (39%), lipsa beneficiilor în numerar (22%), lipsa serviciilor (14%) și lipsa legislației și a politicilor incluzive (14%).

La toate nivelurile de învățământ, educația incluzivă din Kosovo se confruntă cu numeroase obstacole. În zonele rurale, prezența la grădiniță este scăzută din cauza distanței de deplasare percepute și a indiferenței. Într-o analiză promovată de portalul Kosovo 2.0, s-a arătat că majoritatea grădinițelor sunt situate în orașe și puține sunt situate în zonele rurale. Acest lucru este parțial legat și de lipsa de acțiuni coerente și coordonate între autoritățile centrale și locale. Nu există servicii de transport public care să ducă fetele și băieții la grădinițele cele mai apropiate de reședința lor.

Creșterea gradului de conștientizare a părinților, creșterea numărului de clase preșcolare oferite și îmbunătățirea serviciilor de transport sunt câteva modalități care pot fi utilizate pentru a spori participarea. Chiar dacă educația de bază (clasele 1-9) este obligatorie, până la 25% dintre elevi abandonează școala, în special în satele care au școli satelit. Distanța de deplasare, preocupările de securitate ale femeilor și limitările bugetare sunt obstacole. Ratele de înscriere în învățământul secundar sunt mai scăzute în zonele rurale decât în cele metropolitane, indicând o preferință pentru gimnazii în detrimentul instituțiilor profesionale. Reforma învățământului profesional este esențială, iar finanțele gospodăriilor și distanța de deplasare au un rol în alegerea școlii secundare.

Cu câteva excepții notabile, cum ar fi prospera școală agricolă din Lipjan, economia rurală, care a fost influențată de colapsul și conflictele industriale anterioare, afectează interesul pentru școlile profesionale agricole. Susținerea interesului pentru programele de formare practică și adaptarea ofertelor educaționale la cerințele economice rurale în schimbare reprezintă dificultăți continue.

 

Rata ridicată a abandonului școlar și șomajul

Rata ridicată a abandonului școlar este o problemă în Kosovo, în special în ceea ce privește învățământul secundar. Șomajul în rândul tinerilor este rezultatul atât al dificultăților economice, cât și al nepotrivirii dintre competențele predate în școli și cele cerute de piața muncii. Această problemă este agravată de opțiunile reduse de formare profesională, care îi lasă pe mulți tineri fără competențele necesare pentru a găsi un loc de muncă și alimentează ciclul stagnării economice. Problemele economice ale Kosovo, cum ar fi rata ridicată a șomajului și o economie șubredă, au un impact asupra sistemului educațional. Disponibilitatea materialelor educaționale, remunerarea profesorilor și calitatea educației pot fi toate afectate de lipsa fondurilor și a resurselor.
Adulții din zonele rurale declară că au un acces mai redus la educație, în timp ce educația non-formală este concentrată în principal în zonele urbane și are loc ocazional. Pentru a elimina decalajul educațional care există pentru adulții și tinerii care nu sunt școlarizați, sunt necesare programe de învățare pe tot parcursul vieții, sprijin guvernamental și implicarea sectorului privat în consolidarea capacităților și promovarea ocupării pe cont propriu în zonele rurale. Finanțarea continuă din partea ONG-urilor este esențială pentru menținerea inițiativelor de consolidare a capacităților în aceste comunități.

 

Cheltuielile publice în domeniul educației

Conform unui studiu recent Kosovo 2.0, bugetul de stat alocat educației preșcolare nu s-a schimbat prea mult în ultimii ani. Acesta a crescut de la 14 milioane EUR în 2017 la 17 milioane EUR în 2019 și apoi, în 2020, a scăzut la 16 milioane EUR. În raportul său anual privind Kosovo în 2020, Comisia Europeană a subliniat faptul că deficiențele sistemului educațional din Kosovo – evidențiate, de asemenea, de testele PISA – trebuie atribuite și incluziunii scăzute a copiilor în învățământul preșcolar.

Sistemul educațional nu răspunde suficient cerințelor de pe piața muncii. În comparație cu națiunile cu venituri medii cu o demografie de vârstă similară, Kosovo investește 4,7 % din PIB-ul său în educație; cu toate acestea, suma cheltuită pentru învățământul primar și secundar per elev este comparativ scăzută. Acest lucru se datorează în principal raportului elev-profesor ridicat, care este de două ori mai mare decât media UE, și costului ridicat al salariilor profesorilor.

Ratele de înscriere în învățământul primar sunt ridicate, de 96%, iar ratele de înscriere în învățământul secundar sunt ridicate, de 88,1%. Cu toate acestea, scorurile scăzute la PISA și ratele relativ ridicate ale șomajului pentru absolvenții de învățământ postsecundar (19,2 % în T2 2018) în comparație cu UE indică deficiențe în ceea ce privește relevanța și calibrul educației. În stadiile incipiente ale reformei sistemului de învățământ profesional, se examinează starea școlilor de formare profesională (VET). În prezent, cheltuielile pentru cercetare reprezintă doar 0,1 % din PIB. În urma inaugurării unui nou minister al inovării în 2018, două centre regionale de inovare au primit un grant de 1,1 milioane EUR pentru laboratoare și echipamente specializate.

 

Posibile acțiuni guvernamentale

Unele îmbunătățiri pot fi observate în domeniul educației. Rata de înscriere la toate nivelurile este în creștere, dar este încă semnificativ sub medie, iar mulți tineri romi și ashkali nu ajung la niveluri superioare de educație. În acest an universitar, Ministerul Educației, Științei și Tehnologiei a crescut numărul de burse pentru studenții romi, ashkali (și egipteni) de la 500 la 600 și a alocat, de asemenea, fonduri pentru centrele de învățare care anterior erau finanțate în principal de donatori.

Promovarea educației incluzive: Guvernul ar trebui să încurajeze clasele integrate care reunesc elevi de diferite origini etnice, ca o modalitate proactivă de promovare a incluziunii. Tânăra generație poate deveni mai unită ca societate și poate contribui la eliminarea diviziunilor prin schimburi culturale și oportunități comune de învățare. Kosovo ar trebui să acorde prioritate implementării unui sistem educațional incluziv pentru a proteja tinerii susceptibili de radicalizare. Acesta a avansat într-o oarecare măsură, după cum reiese din elaborarea unui manual pentru instructori și din formarea temeinică a educatorilor (a se vedea secțiunea privind educația). Este unul dintre participanții activi la proiectul pentru combaterea terorismului în Balcanii de Vest (WBCTi).

 

Referințe:

Vështirësitë a Arsimit në Kosovë

 

Perkthim i artikullit te shkruajtur nga Veronica Grazzi

E vendosur në qendër të Ballkanit, Kosova është kryesisht e njohur për ngjarjet e saj të turbullta historike dhe politike. Me 1.8 milion banorë, Kosova ka përjetuar shumë konflikte dhe shpallje pavarësie, duke përfshirë ndryshime në qeveri dhe kthesa në politikë. Pas ndarjes nga Serbia në vitin 2008, vendi përballet me shumë sfida në arsim, ku shumë pengesa parandalojnë krijimin e një sistemi të qëndrueshëm dhe përfshirës.

Për shkak të konfliktit, ndërhyrja ndërkombëtare dhe fondet pas-konflikt janë kanalizuar nëpërmjet vendit përmes Misionit Ndërkombëtar të Përkohshëm të OKB-së në Kosovë (UNMIK). Arsimi u perceptua si një nga mënyrat për të përmbajtur konfliktin midis serbëve dhe shqiptarëve të Kosovës, prandaj komuniteti ndërkombëtar zgjodhi një sistem arsimor të ndarë.

Sot, Kosova po përjeton reforma të rëndësishme në sistemin e saj të arsimit të lartë. Ky transformim përfshin krijimin dhe rritjen e institucioneve të arsimit të lartë, duke përfshirë nëntë universitete publike dhe njëzet e dy universitete private. Ndërsa janë bërë përmirësime të konsiderueshme, problemet e vazhdueshme vazhdojnë të pengojnë zhvillimin e një sistemi arsimor të fortë dhe gjithëpërfshirës.

Ndarja Etnike dhe Integrimi

“Një komponent që zakonisht nuk mungon nga asnjë narrativë e historisë së një kombi është origjina ose themeli i tij.”

Konstruksioni Diskursiv i Identitetit Kombëtar, 2009

Ky citim përkufizon shumë mirë Kosovën; baza e diskursit aktual nacionalist në Serbi dhe Kosovë qëndron në interpretimet e ndryshme historike të zonës së kontestuar të Kosovës.

Shoqëria në Kosovë është e ndarë në baza etnike, dhe kjo është e dukshme gjithashtu në sistemin arsimor të Kosovës. Deri në vitin 1980, sistemi arsimor i Kosovës ishte një komponent i sistemit të vjetër jugosllav. Lufta e Kosovës në vitin 1999 la një antagonizëm të fortë midis komuniteteve shqiptare dhe serbe, duke penguar krijimin e një ambienti arsimor të integruar dhe harmonik.

Më konkretisht, për të shmangur përplasje të mëtejshme, nxënësit serbë të Kosovës mësojnë në shkolla që mbikëqyren nga qeveria serbe, ndërsa nxënësit shqiptarë të Kosovës dhe pakicat e tjera jo-serbe ndjekin institucione shtetërore të Republikës së Kosovës. Të dy grupet jo vetëm që ndjekin dy kurikula të ndryshme, por gjithashtu nuk ndërveprojnë ose komunikojnë me njëri-tjetrin. Kjo rezulton në një pengesë për bashkëpunimin mes brezave të rinj dhe, më në përgjithësi, për rindërtimin e një procesi të qëndrueshëm të bashkëjetesës paqësore.

Dëshmitë sugjerojnë se kurikulat aktuale në sistemet arsimore të Serbisë dhe Kosovës motivohen nga ideologji sociopolitike dhe nacionaliste që legjitimizojnë narrativën e viktimizimit të kontestuar. Të dy sistemet nuk i adresojnë objektivisht ngjarjet historike, paraqesin vetëm një anë të historisë dhe punojnë aktivisht për të promovuar një imazh pozitiv të grupit etnik përkatës.

Sidomos në universitete, ndarja ndjek vijat politike dhe bëhet më e fortë, me vizione të kundërta mbi politikat e ardhshme.

Arsimi Gjithëpërfshirës

Në Planin Strategjik të Arsimit të Kosovës 2021-2025, i promovuar nga Ministria e Arsimit, ofrimi i aksesit në arsim të barabartë dhe cilësor është jo vetëm një prioritet, por edhe një sfidë.

Kosova është një nga vendet e Ballkanit ku vajzat dhe djemtë nga mosha 0-6 vjeç kanë më pak mundësi për të ndjekur arsimin parashkollor. Sipas një hulumtimi të publikuar nga KOMF – një koalicion i 29 OJQ-ve të dedikuara për mbrojtjen e fëmijëve – vetëm 4.8 për qind e fëmijëve midis 0 dhe 4 vjeçare ndjekin çerdhe ose kopshte. Ky përqindje rritet në 90 për qind në grupmoshën 5-6 vjeçare.

Sipas UNMIK-ut, në vitin 2019, 38,000 fëmijë me aftësi të kufizuara nuk e ndjekin shkollën. Normat sociale janë hapi i parë në këtë proces, pasi ato kanë tendencën të stigmatizojnë individët me aftësi të kufizuara. Më pas, ndjekin barrierat strukturore si transporti i papërshtatshëm, klasat e paqasshme dhe mungesa e mbështetjes së specializuar. UNMIK raportoi të dhëna interesante në lidhje me shkaktarët sipas popullsisë së re; mentaliteti i shoqërisë (39%), mungesa e përfitimeve monetare (22%), mungesa e shërbimeve (14%) dhe mungesa e legjislacionit dhe politikave inkluzive (14%).

Në të gjitha nivelet arsimore, arsimi inkluziv në Kosovë përballet me shumë pengesa. Vendbanimet rurale kanë frekuentim të ulët në arsimimin parashkollor për shkak të perceptimit të distancës së udhëtimit dhe indiferencës. Në një analizë të promovuar nga portali Kosovo 2.0, u zbulua se shumica e kopshteve ndodhen në qytete dhe pak ndodhen në zona rurale. Kjo është gjithashtu pjesërisht e lidhur me mungesën e veprimeve koherente dhe të koordinuara ndërmjet autoriteteve qendrore dhe lokale. Nuk ka shërbime transporti publik për të çuar vajzat dhe djemtë në kopshtet më të afërta me vendbanimin e tyre.

Rritja e ndërgjegjësimit të prindërve, rritja e numrit të klasave parashkollore të ofruara dhe përmirësimi i shërbimeve të transportit janë disa mënyra që mund të përdoren për të rritur pjesëmarrjen. Edhe pse arsimi fillor (klasat 1–9) është i detyrueshëm, deri në 25% e studentëve braktisin shkollën. Distanca e udhëtimit, shqetësimet për sigurinë e vajzave dhe kufizimet buxhetore janë pengesa. Shkallët e regjistrimit për arsimin e mesëm janë më të ulëta në zonat rurale se në ato metropolitane, duke treguar një preferencë për gjimnazet mbi institucionet profesionale. Reforma e arsimit profesional është e domosdoshme, dhe financat e familjeve dhe distanca e udhëtimit kanë një rol në zgjedhjen e shkollës së mesme.

Me disa përjashtime të dukshme, si shkolla e suksesshme bujqësore në Lipjan, ekonomia rurale, e cila është ndikuar nga kolapsi industrial dhe konflikti i kaluar, ndikon në interesin për shkollat profesionale bujqësore. Ruajtja e interesit për programet e trajnimit praktik dhe përshtatja e ofertave edukative me kërkesat e ndryshueshme të ekonomisë rurale janë sfida të vazhdueshme.

Shkallë të Larte Braktisjeje dhe Papunësi

Shkalla e lartë e braktisjes është një problem në Kosovë, veçanërisht për arsimin e mesëm. Papunësia e rinisë është rezultat i vështirësive ekonomike dhe një mosmarrëveshjeje mes aftësive që mësohen në shkolla dhe atyre që kërkohen nga tregu i punës. Ky problem përkeqësohet nga mundësitë e dobëta për trajnim profesional, duke lënë shumë të rinj pa aftësitë e nevojshme për të gjetur punë. Problemet ekonomike të Kosovës, si shkallët e larta të papunësisë dhe një ekonomi në rënie, kanë një ndikim të drejtpërdrejtë në sistemin arsimor. Disponueshmëria e materialeve edukative, paga e mësuesve dhe cilësia e arsimit mund të preken nga mungesa e fondeve dhe burimeve.

Të rriturit në zonat rurale raportojnë se kanë akses më të kufizuar në arsim, ndërsa arsimi joformal është kryesisht i përqendruar në zonat urbane. Për të mbyllur hendekun arsimor që ekziston për të rriturit dhe të rinjtë që nuk janë në shkollë, janë të nevojshme programet e mësimit gjatë gjithë jetës, mbështetje nga qeveria, dhe angazhimi i sektorit privat në ndihmën e kapacitetit dhe promovimin e vetëpunësimit në zonat rurale. Financimi i vazhdueshëm nga OJQ-të është thelbësor për mbajtjen e iniciativave të ndihmës së kapacitetit në këto komunitete.

Shpenzimet Publike në Arsimin

Sipas një studimi të fundit të Kosovo 2.0, buxheti i shtetit për arsimin parashkollor nuk ka ndryshuar shumë në vitet e fundit. Ai u rrit nga 14 milionë euro në 2017 në 17 milionë euro në 2019, dhe më pas, në 2020, ra në 16 milionë euro. Në raportin e saj vjetor për Kosovën në 2020, Komisioni Evropian theksoi se mangësitë e sistemit arsimor të Kosovës – gjithashtu të evidentuara nga testet PISA – ishin gjithashtu të lidhura me përfshirjen e ulët të fëmijëve në arsimimin parashkollor.

Kërkesat e tregut të punës nuk po përmbushen mjaftueshëm nga sistemi arsimor. Krahasuar me vendet me të ardhura të mesme me demografi të ngjashme moshe, Kosova investon 4.7% të PBB-së në arsim; megjithatë, shuma e shpenzuar për arsimin fillor dhe të mesëm për student është relativisht e ulët. Kjo është kryesisht për shkak të raportit të lartë nxënës-mësues, i cili është dy herë më i lartë se mesatarja e BE-së, dhe kostos së lartë të pagave të mësuesve.

Shkallët e regjistrimit në shkollat fillore janë të larta, në 96%, dhe shkallët e regjistrimit në shkollat e mesme janë gjithashtu të larta, në 88.1%. Megjithatë, rezultatet e ulëta në PISA dhe shkallët relativisht të larta të papunësisë për të diplomuarit pas shkollës së mesme (19.2% në tremujorin e dytë të vitit 2018) tregojnë mangësi në cilësinë e arsimit. Në fazat e para të reformimit të sistemit të arsimit profesional, po shqyrtohet gjendja e shkollave të formimit profesional. Aktualisht, shpenzimet për kërkimin përbëjnë vetëm 0.1% të PBB-së. Pas inaugurimit të një Ministrie të Re të Inovacionit në vitin 2018, dy qendra rajonale të inovacionit morën një grant prej 1.1 milion eurosh për laboratore dhe pajisje të specializuara.

Veprime të Mundshme të Qeverisë

Disa përmirësime mund të vërehen në fushën e arsimit. Shkalla e regjistrimit në të gjitha nivelet po rritet, por ende është ndjeshëm nën mesataren, dhe shumë të rinj të komunitetit Roma dhe Ashkali nuk arrijnë të arsimohen në nivele më të larta. Në këtë vit akademik, Ministria e Arsimit, Shkencës dhe Teknologjisë ka rritur numrin e bursave për studentët Roma, Ashkali (dhe egjiptianë) nga 500 në 600, dhe gjithashtu ka alokuar fonde për qendrat e mësimit që më parë financoheshin kryesisht nga donatorët.

Promovimi i Arsimit Inkluziv

Qeveria duhet të inkurajojë klasat e integruara që bashkojnë nxënës nga shumë origjinë etnike si një mënyrë proaktive për të promovuar inkluzivitetin. Brezi i ri mund të bëhet më i bashkuar si shoqëri dhe të ndihmojë në shërimin e ndarjeve përmes shkëmbimeve kulturore dhe mundësive të përbashkëta për të mësuar. Kosova duhet të prioritetizojë implementimin e një sistemi arsimor inkluziv për të mbrojtur rininë e ndjeshme nga radikalizmi. Ka avancuar disi, siç tregohet nga zhvillimi i një manuali për mësuesit dhe trajnimi i thelluar i edukatorëve (shihni seksionin mbi arsimimin). Është një nga pjesëmarrësit aktivë në projektin për Luftimin e Terrorizmit në Ballkanin Perëndimor.

Investimi në Infrastrukturë

Një plan investimi i fokusuar është i nevojshëm për të adresuar boshllëqet në infrastrukturë dhe burime. Fondet e alokuara për modernizimin e klasave, furnizimin me materiale mësimore dhe rritjen e burimeve arsimore si një e tërë do të ndihmojnë në ndërtimin e një sistemi arsimor më të drejtë dhe efikas në të dyja rajonet, urbane dhe rurale.

Rindërtimi i Programeve të Trajnimit Profesional

Rindërtimi i programeve të trajnimit profesional duhet të jetë prioriteti kryesor i qeverisë për të adresuar shkallët e larta të braktisjes dhe papunësisë rinore. Duke i përshtatur këto programe me kërkesat e industrisë dhe duke bashkëpunuar për të ofruar përvojë reale dhe praktike, mund ta përgatisim më mirë studentët për tregun e punës, gjë që do të ulë shkallët e papunësisë dhe do të promovojë rritjen ekonomike.

Ndërtimi i Një Sistemi të Fortë Arsimor

Ndërtimi i një sistemi arsimor të fortë kërkon adresimin e dallimeve historike, rritjen e standardeve arsimore, inkurajimin e gjitheperfshirjes dhe trajtimin e kufizimeve financiare. Kosova mund të vendosë themelet për një shoqëri që është e përqendruar te njohuritë, bashkëpunimi dhe prosperiteti i përbashkët duke investuar në të rinjtë e saj. Edhe pse rruga përpara është ende e gjatë, Kosova mund të përmirësojë sistemin e saj arsimor dhe të krijojë një bazë për një të ardhme më të mirë duke punuar së bashku.

 

References